คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ คำวินิจฉัยที่ ๖/๒๕๖๘ เรื่อง พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง หรือไม่ [ระหว่าง ศาลจังหวัดวิเชียรบุรี ผู้ร้อง - ผู้ถูกร้อง]
undated
Original PDF at ratchakitcha.soc.go.th
The text below was extracted from the PDF's own text layer, not by OCR. The linked PDF is the record; treat this as an extract of it.
ในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริยศาลรัฐธรรมนูญคําวินิจฉัยที่ ๖/๒๕๖๘ เรื่องพิจารณาที่ ๓๒/๒๕๖๗วันที่ ๙ เดือน เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๘ศาลจังหวัดวิเชียรบุรี ผูรอง- ผูถูกรองเรื่อง พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕)ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง หรือไมศาลจังหวัดวิเชียรบุรีสงคําโตแยงของจําเลย (นายหนูเต็ม แสงวัน) ในคดีอาญาหมายเลขดําที่อ ๑๒๐/๒๕๖๗ เพื่อขอใหศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๑๒ ขอเท็จจริงตามคําโตแยงและเอกสารประกอบ สรุปไดดังนี้พนักงานอัยการจังหวัดวิเชียรบุรีเปนโจทกยื่นฟอง นายหนูเต็ม แสงวัน เปนจําเลยตอศาลจังหวัดวิเชียรบุรี ความผิดฐานลงสมัครรับเลือกตั้งโดยรูอยูแลววาตนเปนผูขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะตองหามในการสมัครรับเลือกตั้งเปนนายกองคการบริหารสวนตําบลทาโรง อําเภอวิเชียรบุรีจังหวัดเพชรบูรณ และแจงขอความอันเปนเท็จแกเจาพนักงาน เนื่องจากจําเลยเคยถูกสั่งใหพนจากตําแหนงนายกองคการบริหารสวนตําบลทาโรง ตามคําสั่งจังหวัดเพชรบูรณ ที่ ๔๘๔/๒๕๖๒ ลงวันที่๔ มีนาคม ๒๕๖๒ และยังไมพนหาปนับแตวันที่พนจากตําแหนงจนถึงวันเลือกตั้งในวันที่ระหวาง หนา ๔เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ กรณีกระทําการฝาฝนตอความสงบเรียบรอยหรือสวัสดิภาพของประชาชนหรือละเลยไมปฏิบัติตามหรือปฏิบัติการไมชอบดวยอํานาจหนาที่ตามพระราชบัญญัติสภาตําบลและองคการบริหารสวนตําบล พ.ศ. ๒๕๓๗ มาตรา ๙๒ วรรคสอง ตอมาวันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๖๔คณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศกําหนดใหมีการเลือกตั้งสมาชิกสภาองคการบริหารสวนตําบลและนายกองคการบริหารสวนตําบล และเมื่อวันที่ ๑๒ ตุลาคม ๒๕๖๔ จําเลยสมัครรับเลือกตั้งเปนนายกองคการบริหารสวนตําบลทาโรง พรอมรับรองตนเองวาเปนผูมีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งและไมมีลักษณะตองหามมิใหใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง การกระทําของจําเลยเปนความผิดตามพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕)และมาตรา ๑๒๐ และประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๓๗ ขอใหศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของจําเลยมีกําหนดยี่สิบประหวางการพิจารณาคดีของศาลจังหวัดวิเชียรบุรี จําเลยโตแยงวา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) กําหนดลักษณะตองหามของบุคคลมิใหใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น กรณีเคยถูกสั่งใหพนจากตําแหนงใด ๆ ในองคกรปกครองสวนทองถิ่น ซึ่งเปนการพนจากตําแหนงตามคําสั่งทางปกครองโดยอาศัยอํานาจกํากับดูแลองคกรปกครองสวนทองถิ่น มิใชอํานาจตุลาการ เมื่อจําเลยฟองคดีตอศาลปกครองนครสวรรค ขอใหเพิกถอนคําสั่งของผูวาราชการจังหวัดเพชรบูรณที่สั่งใหจําเลยพนจากตําแหนงศาลปกครองนครสวรรคพิพากษายกฟอง จําเลยอุทธรณและยื่นคํารองขอทุเลาการบังคับตามคําสั่งดังกลาวตอศาลปกครองสูงสุด คดีอยูระหวางการพิจารณา จึงไมอาจถือวาคําสั่งนั้นถึงที่สุดและยังอยูภายใตการตรวจสอบความชอบดวยกฎหมายโดยศาลปกครอง อีกทั้งพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) กําหนดระยะเวลาใหตองรอจนกวาจะพนหาปนับแตวันที่ถูกสั่งใหพนจากตําแหนงจนถึงวันเลือกตั้งจึงจะสามารถสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นได ซึ่งแตกตางจากการกําหนดระยะเวลาเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งและสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของสมาชิกสภาผูแทนราษฎรตามรัฐธรรมนูญ มาตรา ๙๘ และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญวาดวยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผูแทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๖๑ มาตรา ๔๒ และสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญมาตรา ๑๐๘ ข. (๑) และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญวาดวยการไดมาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. ๒๕๖๑หนา ๕เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
มาตรา ๑๔ ที่มิไดบัญญัติลักษณะตองหามดังกลาว และเมื่อบุคคลพนจากการถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งแลวสามารถสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาผูแทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒิสภาไดทันที อันเปนบทบัญญัติที่กําหนดลักษณะตองหามในการกลั่นกรองบุคคลกอนเขาสูตําแหนงทางการเมืองระดับทองถิ่นที่เขมงวดมากเกินความจําเปน ไมสอดคลองกับบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญและกฎหมายที่เกี่ยวของ ประกอบกับบุคคลที่อยูในระหวางถูกสั่งใหพนจากตําแหนงไมวาคดีนั้นจะถึงที่สุดแลวหรือไม ไมอาจใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นได กระทบตอสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลมากกวาประโยชนสาธารณะที่ตองการใหไดมาซึ่งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น ดังนั้น พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) เปนบทบัญญัติที่เพิ่มภาระหรือจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแกเหตุ ไมเปนไปตามหลักความไดสัดสวน ขัดตอหลักนิติธรรมกระทบตอศักดิ์ศรีความเปนมนุษย ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ มาตรา ๓ วรรคสอง มาตรา ๕และมาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง จําเลยขอใหศาลจังหวัดวิเชียรบุรีสงคําโตแยงดังกลาวตอศาลรัฐธรรมนูญเพื่อวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๑๒ศาลจังหวัดวิเชียรบุรีเห็นวา จําเลยโตแยงวาพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ มาตรา ๓ วรรคสองมาตรา ๕ และมาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง ซึ่งศาลจังหวัดวิเชียรบุรีจะใชบทบัญญัติแหงกฎหมายดังกลาวบังคับแกคดี และยังไมมีคําวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญในสวนที่เกี่ยวกับบทบัญญัตินี้ จึงสงคําโตแยงดังกลาวตอศาลรัฐธรรมนูญเพื่อวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๑๒ วรรคหนึ่งประเด็นที่ศาลรัฐธรรมนูญตองพิจารณาเบื้องตนมีวา ศาลรัฐธรรมนูญมีอํานาจรับคําโตแยงของจําเลยไวพิจารณาวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๑๒ วรรคหนึ่ง หรือไม เห็นวา ศาลจังหวัดวิเชียรบุรีสงคําโตแยงของจําเลย เพื่อขอใหศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยวา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญมาตรา ๓ วรรคสอง มาตรา ๕ และมาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง หรือไม บทบัญญัติดังกลาวเปนบทบัญญัติที่ศาลจังหวัดวิเชียรบุรีจะใชบังคับแกคดี เมื่อจําเลยโตแยงพรอมดวยเหตุผลวาบทบัญญัติดังกลาวขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ และยังไมมีคําวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญในสวนที่เกี่ยวกับบทบัญญัตินี้กรณีเปนไปตามรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๑๒ วรรคหนึ่ง สวนที่โตแยงวา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งหนา ๖เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
สมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญมาตรา ๓ วรรคสอง และมาตรา ๕ หรือไม นั้น เห็นวา รัฐธรรมนูญ มาตรา ๓ วรรคสองเปนบททั่วไปที่วางหลักการปฏิบัติหนาที่ของรัฐสภา คณะรัฐมนตรี ศาล องคกรอิสระ และหนวยงานของรัฐและมาตรา ๕ เปนบททั่วไปที่วางหลักความเปนกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญไว มิไดมีขอความที่เปนการคุมครองสิทธิหรือเสรีภาพไวเปนการเฉพาะ ศาลรัฐธรรมนูญไมจําตองวินิจฉัยในสวนนี้จึงมีคําสั่งรับไวพิจารณาวินิจฉัยเฉพาะประเด็นที่ขอใหวินิจฉัยวา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง หรือไม เพื่อประโยชนแหงการพิจารณาใหนําพยานเอกสารที่ไดจากการไตสวนในคดีเรื่องพิจารณาที่ ๓๓/๒๕๖๕ (คําวินิจฉัยที่ ๕/๒๕๖๖) เฉพาะสวนที่เกี่ยวของมารวมสํานวนเพื่อใชในการพิจารณาวินิจฉัย และอาศัยอํานาจตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญวาดวยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. ๒๕๖๑ มาตรา ๒๗ วรรคสาม ใหหนวยงานที่เกี่ยวของจัดทําความเห็นและจัดสงสําเนาเอกสารหลักฐานที่เกี่ยวของยื่นตอศาลรัฐธรรมนูญหนวยงานที่เกี่ยวของจัดทําความเห็นและจัดสงสําเนาเอกสารหลักฐานที่เกี่ยวของ ดังนี้๑. เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกาจัดสงสําเนาหนังสือสํานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีที่ นร ๐๕๐๓/๖๗๙๗ ลงวันที่ ๗ มีนาคม ๒๕๖๑ พรอมสําเนารางพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. .... (เรื่องเสร็จที่ ๑๒๙๕/๒๕๖๑) สําเนาบันทึกสํานักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาประกอบรางพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. .... และรางกฎหมายวาดวยการจัดตั้งองคกรปกครองสวนทองถิ่น รวม ๕ ฉบับ(เรื่องเสร็จที่ ๑๒๙๕ - ๑๓๐๐/๒๕๖๑) สําเนาบันทึกวิเคราะหสรุปสาระสําคัญของรางพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. .... และรางกฎหมายวาดวยการจัดตั้งองคกรปกครองสวนทองถิ่น รวม ๖ ฉบับ (เรื่องเสร็จที่ ๑๒๙๕ - ๑๓๐๐/๒๕๖๑) สําเนาบันทึกการประชุมคณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะพิเศษ) เรื่อง รางพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... ครั้งที่ ๑ ครั้งที่ ๕ และครั้งที่ ๓๒ และสําเนาบันทึกการประชุมคณะอนุกรรมการดําเนินการศึกษาและปรับปรุงกฎหมายที่จํากัดสิทธิหรือเสรีภาพหรือที่กอใหเกิดภาระแกการประกอบอาชีพหรือธุรกิจของบุคคลโดยไมจําเปน (คณะอนุกรรมการพัฒนากฎหมาย)หนา ๗เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
ครั้งที่ ๖๒ - ๑๗/๒๕๕๘ และครั้งที่ ๖๔ - ๑๙/๒๕๕๘ รวมทั้งจัดทําความเห็นสรุปไดวา รางพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. .... มีเจตนารมณในการแกไขพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๔๕ และที่แกไขเพิ่มเติม ใหสอดคลองกับรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญวาดวยคณะกรรมการการเลือกตั้ง พ.ศ. ๒๕๖๐และกฎหมายวาดวยองคกรปกครองสวนทองถิ่นแตละประเภท ไดแก พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. ๒๔๙๖พระราชบัญญัติสภาตําบลและองคการบริหารสวนตําบล พ.ศ. ๒๕๓๗ และพระราชบัญญัติองคการบริหารสวนจังหวัด พ.ศ. ๒๕๔๐ จึงเห็นควรแกไขเพิ่มเติมคุณสมบัติและลักษณะตองหามของผูมีสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น เพื่อใหกระบวนการคัดเลือกบุคคลเขามาเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นเปนไปอยางมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น๒. ประธานกรรมการการเลือกตั้งจัดทําความเห็นสรุปไดวา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) เปนบทบัญญัติเกี่ยวกับคุณสมบัติและลักษณะตองหามมิใหใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นมีความมุงหมายและเจตนารมณเพื่อใหกระบวนการคัดเลือกบุคคลที่จะเขามาเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นเปนไปอยางเหมาะสมและเพื่อปองกันมิใหบุคคลที่ขาดความนาเชื่อถือทั้งในการปฏิบัติหนาที่หรือการประพฤติตนที่ไมเหมาะสมจนถึงขั้นถูกสั่งใหพนจากตําแหนงใด ๆ ในองคกรปกครองสวนทองถิ่นเขามาดํารงตําแหนงทางการเมืองในชวงระยะเวลาหนึ่งตามแนวทางการปองกันและปราบปรามการทุจริตที่บัญญัติไวในรัฐธรรมนูญ๓. นายกสมาคมองคการบริหารสวนตําบลแหงประเทศไทยจัดทําความเห็นสรุปไดวาพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕)บัญญัติใหบุคคลผูมีลักษณะตองหามมิใหใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งซึ่งมีกําหนดระยะเวลาหาปนับแตวันที่พนจากตําแหนงจนถึงวันเลือกตั้งเปนระยะเวลานาน และผูสมัครรับเลือกตั้งไมสามารถสมัครรับเลือกตั้งไดหากคดียังไมถึงที่สุด และยังไมพนระยะเวลาหาปนับแตศาลมีคําพิพากษาถึงที่สุด เปนการเพิ่มภาระหรือจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลนั้นเกินสมควรแกเหตุและเกินความจําเปน ขัดตอหลักนิติธรรมขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่งหนา ๘เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาคําโตแยงของจําเลย ความเห็นและขอมูลของหนวยงานที่เกี่ยวของและเอกสารประกอบแลวเห็นวา คดีเปนปญหาขอกฎหมายและมีพยานหลักฐานเพียงพอที่จะพิจารณาวินิจฉัยไดจึงยุติการไตสวนตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญวาดวยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. ๒๕๖๑มาตรา ๕๘ วรรคหนึ่ง กําหนดประเด็นที่ตองพิจารณาวินิจฉัยวา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง หรือไมพิจารณาแลวเห็นวา รัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง เปนบทบัญญัติในหมวด ๓สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย บัญญัติวา “การตรากฎหมายที่มีผลเปนการจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลตองเปนไปตามเงื่อนไขที่บัญญัติไวในรัฐธรรมนูญ ในกรณีที่รัฐธรรมนูญมิไดบัญญัติเงื่อนไขไวกฎหมายดังกลาวตองไมขัดตอหลักนิติธรรม ไมเพิ่มภาระหรือจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแกเหตุ และจะกระทบตอศักดิ์ศรีความเปนมนุษยของบุคคลมิได รวมทั้งตองระบุเหตุผลความจําเปนในการจํากัดสิทธิและเสรีภาพไวดวย”พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มีเหตุผลในการประกาศใชเนื่องจากรัฐธรรมนูญบัญญัติใหสมาชิกสภาทองถิ่นตองมาจากการเลือกตั้งและผูบริหารทองถิ่นใหมาจากการเลือกตั้งหรือมาจากความเห็นชอบของสภาทองถิ่น หรือกรณีองคกรปกครองสวนทองถิ่นรูปแบบพิเศษจะมาโดยวิธีอื่นก็ได แตตองคํานึงถึงการมีสวนรวมของประชาชนดวยโดยคุณสมบัติของผูมีสิทธิเลือกตั้งและผูมีสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง รวมทั้งหลักเกณฑและวิธีการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น ใหเปนไปตามที่กฎหมายบัญญัติ ซึ่งตองคํานึงถึงเจตนารมณในการปองกันและปราบปรามการทุจริตตามแนวทางที่บัญญัติไวในรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติดังกลาวมีหลักการสําคัญเปนการปรับปรุงพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นพ.ศ. ๒๕๔๕ ใหสอดคลองกับรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญวาดวยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผูแทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๖๑ และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญวาดวยการไดมาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. ๒๕๖๑ โดยมีบทบัญญัติเกี่ยวกับคุณสมบัติและลักษณะตองหามของบุคคลผูใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นใหเกิดความชัดเจน เพื่อใหการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นไดมาซึ่งบุคคลที่สามารถปฏิบัติหนาที่ดวยความซื่อสัตยสุจริตหนา ๙เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
และมีประสิทธิภาพมากขึ้นเพื่อประโยชนสวนรวม โดยพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ บัญญัติวา “บุคคลผูมีลักษณะดังตอไปนี้เปนบุคคลตองหามมิใหใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง ... (๒๕) เคยถูกสั่งใหพนจากตําแหนงใด ๆ ในองคกรปกครองสวนทองถิ่นเพราะทอดทิ้งหรือละเลยไมปฏิบัติการตามหนาที่และอํานาจ หรือปฏิบัติการไมชอบดวยหนาที่และอํานาจหรือประพฤติตนฝาฝนตอความสงบเรียบรอยหรือสวัสดิภาพของประชาชน หรือมีความประพฤติในทางที่จะนํามาซึ่งความเสื่อมเสียแกศักดิ์ตําแหนง หรือแกองคกรปกครองสวนทองถิ่น หรือแกราชการและยังไมพนหาปนับแตวันที่พนจากตําแหนงจนถึงวันเลือกตั้ง ...” บทบัญญัติดังกลาวเปนบทบัญญัติเกี่ยวกับคุณสมบัติและลักษณะตองหามมิใหใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นเปนไปตามเหตุแหงการพนจากตําแหนงของสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นตามกฎหมายวาดวยองคกรปกครองสวนทองถิ่นแตละประเภท ไดแก พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. ๒๔๙๖พระราชบัญญัติสภาตําบลและองคการบริหารสวนตําบล พ.ศ. ๒๕๓๗ และพระราชบัญญัติองคการบริหารสวนจังหวัด พ.ศ. ๒๕๔๐ มีความมุงหมายและเจตนารมณเพื่อใหบุคคลที่จะเขามาเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นมีความเหมาะสม ปองกันมิใหบุคคลที่ขาดความนาเชื่อถือ บกพรองในความรับผิดชอบตอหนาที่ หรือมีมลทินมัวหมอง ทั้งในการปฏิบัติหนาที่หรือการประพฤติตนไมเหมาะสมจนถึงขั้นถูกสั่งใหพนจากตําแหนงใด ๆ ในองคกรปกครองสวนทองถิ่นเขามาดํารงตําแหนงทางการเมืองในชวงระยะเวลาหนึ่งตามแนวทางที่บัญญัติไวในรัฐธรรมนูญในการปองกันและปราบปรามการทุจริตขอโตแยงของจําเลยที่วา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นพ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) กําหนดลักษณะตองหามกรณีบุคคลเคยถูกสั่งใหพนจากตําแหนงใด ๆในองคกรปกครองสวนทองถิ่น เปนการพนจากตําแหนงตามคําสั่งทางปกครองโดยอํานาจกํากับดูแลองคกรปกครองสวนทองถิ่น มิใชอํานาจตุลาการ คําสั่งดังกลาวไมถึงที่สุดและอยูภายใตการตรวจสอบความชอบดวยกฎหมายโดยศาลปกครอง ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง นั้นเห็นวา การปกครองสวนทองถิ่นเปนรูปแบบหนึ่งของการปกครองภายใตหลักการกระจายอํานาจที่มุงเนนใหองคกรปกครองสวนทองถิ่นมีการจัดการปกครองสวนทองถิ่นตามหลักการปกครองตนเองตามเจตนารมณของประชาชนในทองถิ่น องคกรปกครองสวนทองถิ่นมีหนาที่และอํานาจในการออกกฎหมายลําดับรองเพื่อใชบังคับภายในเขตพื้นที่ตนเองและมีอิสระในการตัดสินใจ โดยผูบริหารทองถิ่นมาจากหนา ๑๐เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
การเลือกตั้งของประชาชนในทองถิ่น อยางไรก็ดี การบริหารราชการสวนทองถิ่นมีความจําเปนตองถูกกํากับดูแลโดยราชการสวนกลางและราชการสวนภูมิภาค ซึ่งกระทําไดตอเมื่อมีกฎหมายใหอํานาจไวโดยชัดแจงเทานั้น การใชอํานาจกํากับดูแลองคกรปกครองสวนทองถิ่นเปนการตรวจสอบการกระทําขององคกรปกครองสวนทองถิ่นใหเปนไปโดยชอบดวยกฎหมาย และหมายความรวมถึงการตรวจสอบคุณสมบัติและลักษณะตองหามของบุคคลที่ดํารงตําแหนงในองคกรปกครองสวนทองถิ่นที่อาจสงผลกระทบใหองคกรปกครองสวนทองถิ่นหรือราชการไดรับความเสียหายดวยพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐กําหนดลักษณะตองหามอันจะมีผลทําใหสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นตองพนจากตําแหนงมีทั้งการพนจากตําแหนงโดยคําพิพากษาและคําสั่งทางปกครอง ซึ่ง (๒๕) เปนการพนจากตําแหนงโดยคําสั่งทางปกครอง เพราะเหตุตามที่กําหนดไว ๒ กรณี ไดแก กรณีที่หนึ่ง เพราะเหตุทอดทิ้งหรือละเลยไมปฏิบัติการตามหนาที่และอํานาจ หรือปฏิบัติการไมชอบดวยหนาที่และอํานาจเปนเหตุที่เกิดจากการหลีกเลี่ยงไมกระทําการในหนาที่ของตน อันอาจมีผลกระทบตอความสามารถในการปฏิบัติหนาที่ของผูดํารงตําแหนงที่ตองใชอํานาจรัฐหรือกระทําการแทนรัฐไดอยางมีประสิทธิภาพทําลายความเชื่อถือและไววางใจของสาธารณชนที่มีตอการเมืองการปกครองสวนทองถิ่นอันเปนความผิดรายแรงสงผลเสียตอหนาที่ราชการ กรณีที่สอง เพราะเหตุประพฤติตนฝาฝนตอความสงบเรียบรอยหรือสวัสดิภาพของประชาชน หรือมีความประพฤติในทางที่จะนํามาซึ่งความเสื่อมเสียแกศักดิ์ตําแหนง หรือแกองคกรปกครองสวนทองถิ่น หรือแกราชการ เปนความผิดเกี่ยวกับความประพฤติและมาตรฐานแหงความประพฤติของผูดํารงตําแหนงสาธารณะซึ่งไดรับความเชื่อถือและไววางใจจากประชาชน ตําแหนงสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นเปนผูแทนของประชาชนระดับทองถิ่น มีความสําคัญไมยิ่งหยอนไปกวาตําแหนงสมาชิกสภาผูแทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒิสภาซึ่งเปนผูแทนของประชาชนในระดับประเทศ เนื่องจากสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นมีหนาที่ในการบริหารจัดการประโยชนสาธารณะในระดับทองถิ่นเพื่อประโยชนสวนรวมของประชาชน อันเปนความรับผิดชอบโดยตรงตอประชาชนในระดับทองถิ่นสมควรเปนผูมีความประพฤติที่เหมาะสมและเปนที่นาเชื่อถือศรัทธา ตองถูกกํากับควบคุมดวยมาตรฐานทางจริยธรรมหรือมาตรฐานความประพฤติที่สูงกวาบุคคลธรรมดาทั่วไป แมการเขาสูตําแหนงของสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นจะมาจากการเลือกตั้งก็ตาม แตการสั่งใหบุคคลดังกลาวพนจากตําแหนงหนา ๑๑เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
องคกรกํากับดูแลจะเขามาควบคุมสอบสวนและวินิจฉัยเหตุแหงการพนจากตําแหนงภายใตขอบเขตที่กฎหมายกําหนด กรณีผูบริหารทองถิ่นหรือประธานแหงสภาทองถิ่นถูกกลาวหาจะตองดําเนินการสอบสวนในรูปแบบของคณะกรรมการสอบสวนขอเท็จจริงซึ่งมีหลักประกันความเปนธรรมแกผูถูกกลาวหาใหผูถูกกลาวหาไดรับทราบขอเท็จจริงและแสดงพยานหลักฐานพิสูจนขอกลาวหา เมื่อไดดําเนินการแลวคําสั่งทางปกครองดังกลาวมีสภาพบังคับตอบุคคลที่ดํารงตําแหนงในองคกรปกครองสวนทองถิ่นโดยไมตองรอการยืนยันจากองคกรตุลาการ สภาพบังคับตามกฎหมายดํารงอยูจนกวาจะมีการเพิกถอนหลังจากนั้น หากมีการโตแยงถึงความชอบดวยกฎหมายของคําสั่งใหบุคคลดังกลาวพนจากตําแหนงองคกรตุลาการจึงเขามาตรวจสอบคําสั่งทางปกครองนั้น ลักษณะตองหามมิใหใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นตามพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ที่บัญญัติใหบุคคลที่ถูกสั่งใหพนจากตําแหนงใด ๆในองคกรปกครองสวนทองถิ่น มิไดจํากัดเฉพาะตองมีคําพิพากษาของศาลเสียกอนไมวาจะถึงที่สุดแลวหรือไมสําหรับขอโตแยงของจําเลยที่วา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นพ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) กําหนดระยะเวลาของลักษณะตองหามดังกลาวที่วา “ยังไมพนหาปนับแตวันที่พนจากตําแหนงจนถึงวันเลือกตั้ง” แตกตางจากการกําหนดระยะเวลาเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของสมาชิกสภาผูแทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายอื่น ขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๖ วรรคหนึ่ง นั้น เห็นวา สิทธิสมัครรับเลือกตั้งเปนสิทธิขั้นพื้นฐานของพลเมืองเพื่อเขาไปมีสวนรวมในการแสดงเจตจํานงทางการเมือง แตสิทธิเชนวานี้ มิใชสิทธิเด็ดขาด ฝายนิติบัญญัติสามารถตรากฎหมายจํากัดสิทธิเชนวานั้นไดตามเงื่อนไขที่บัญญัติไวในรัฐธรรมนูญและกฎหมาย หลักเกณฑที่นํามาใชในการจํากัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งในแตละกรณีมีความแตกตางกันตามวัตถุประสงคและความมุงหมายในการกลั่นกรองคุณสมบัติของบุคคลที่จะเขามาดํารงตําแหนง เชน ความเปนพลเมือง อายุ การมีถิ่นที่อยูในเขตเลือกตั้ง และการเปนผูดํารงตําแหนงหรือการประกอบกิจการ ดวยเหตุที่วาเปนความผิดเกี่ยวกับการปฏิบัติหนาที่และความประพฤติอันเปนความผิดรายแรงและกอใหเกิดความเสียหายตอระบบราชการพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕)บัญญัติลักษณะตองหามอันเปนการจํากัดสิทธิผูเคยถูกสั่งใหพนจากการเปนสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นไมใหกลับเขามารับตําแหนงอีกครั้ง มีกําหนดระยะเวลาหาป เพื่อใหเหมาะสมกับระดับความรายแรงแหงพฤติการณ เมื่อพนกําหนดระยะเวลาที่กําหนดไวแลว หากผูนั้นมีคุณสมบัติหนา ๑๒เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
และไมมีลักษณะตองหามอื่นตามที่กฎหมายกําหนดก็สามารถใชสิทธิสมัครรับเลือกตั้งได บทบัญญัติดังกลาวปองกันไมใหบุคคลซึ่งมีลักษณะตองหามกลับมาดํารงตําแหนงอีกครั้งในชวงระยะเวลาหนึ่งนับแตวันที่พนจากตําแหนงจนถึงวันเลือกตั้ง มีผลเพียงเปนการจํากัดสิทธิชั่วคราวเพื่อมิใหบุคคลดังกลาวเขามามีโอกาสใชอํานาจที่อาจทําใหราชการเสียหายหรือมลทินมัวหมองเพียงระยะเวลาหนึ่งเทานั้นมิไดเปนระยะเวลาที่นานเกินสมควร เนื่องดวยบุคคลที่ขาดความนาเชื่อถือในความซื่อสัตยสุจริตขาดการยอมรับ หรือความไววางใจจากประชาชนโดยทั่วไป หากมีสวนเขาไปเกี่ยวของในการปฏิบัติหนาที่อาจกอใหเกิดความเสียหายแกองคกรปกครองสวนทองถิ่นได แตกตางไปจากสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของผูดํารงตําแหนงทางการเมืองอื่นที่มีลักษณะตองหามตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายระดับพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ การกําหนดลักษณะตองหามในบางกรณีที่เปนลักษณะเฉพาะของสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นสามารถกําหนดใหแตกตางจากสมาชิกสภาผูแทนราษฎรหรือสมาชิกวุฒิสภาไดโดยไมตองบัญญัติลักษณะตองหามใหเหมือนกันในทุกกรณี เนื่องจากเปนลักษณะเฉพาะของตําแหนงทางการเมืองแตละตําแหนง และกฎหมายวางหลักเกณฑการควบคุมมาตรฐานทางจริยธรรมหรือมาตรฐานความประพฤติของสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นตามพระราชบัญญัติจัดตั้งองคกรปกครองสวนทองถิ่นในแตละระดับ โดยใชหลักเกณฑทางเนื้อหาและกระบวนการตรวจสอบเปนมาตรฐานเดียวกันดังนั้น พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒มาตรา ๕๐ (๒๕) เปนบทบัญญัติที่กําหนดลักษณะตองหามในการกลั่นกรองบุคคลกอนเขาสูตําแหนงทางการเมืองระดับทองถิ่นที่มีความจําเปนและเหมาะสม เมื่อชั่งน้ําหนักระหวางประโยชนสาธารณะที่จะไดรับตามวัตถุประสงคของกฎหมายและผลกระทบตอการจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลแลวประโยชนสาธารณะเพื่อใหไดมาซึ่งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่นที่มีความรับผิดชอบตอหนาที่ประพฤติดี ไมมีมลทินมัวหมอง เขามาทําหนาที่จัดทําบริการสาธารณะเพื่อประโยชนของประชาชนในทองถิ่นยอมมีมากกวา เปนไปตามหลักความไดสัดสวนพอเหมาะพอควรแกกรณี สอดคลองกับบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญและกฎหมายที่เกี่ยวของ ไมขัดตอหลักนิติธรรม ไมเพิ่มภาระหรือจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแกเหตุ ไมกระทบตอศักดิ์ศรีความเปนมนุษยของบุคคลไมขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖ วรรคหนึ่งหนา ๑๓เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘
อาศัยเหตุผลดังกลาวขางตน จึงวินิจฉัยวา พระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาทองถิ่นหรือผูบริหารทองถิ่น พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๐ (๒๕) ไมขัดหรือแยงตอรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๖วรรคหนึ่ง นายนครินทร เมฆไตรรัตนประธานศาลรัฐธรรมนูญนายปญญา อุดชาชน นายอุดม สิทธิวิรัชธรรมตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญนายวิรุฬห แสงเทียน นายจิรนิติ หะวานนทตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญนายนภดล เทพพิทักษ นายบรรจงศักดิ์ วงศปราชญตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญนายอุดม รัฐอมฤต นายสุเมธ รอยกุลเจริญตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญหนา ๑๔เลม ๑๔๒ ตอนที่ ๓๒ ก ราชกิจจานุเบกษา ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๘Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)